Wróć do bloga

    Przerost prostaty – przyczyny, objawy i metody leczenia

    Autor: dr hab. n. med. Mateusz Czajkowski, FEBU

    Przerost prostaty – przyczyny, objawy i metody leczenia

    Łagodny przerost gruczołu krokowego (BPH – benign prostatic hyperplasia) to jedno z najczęstszych chorób urologicznych u mężczyzn po 50. roku życia. Powiększenie prostaty, określane także jako łagodny, nienowotworowy rozrost gruczołu krokowego, może powodować szereg dolegliwości związanych z oddawaniem moczu, a nieleczony stan prowadzi do poważniejszych powikłań. Rozrost gruczołu krokowego jest naturalnym procesem związanym z wiekiem, który powoduje powiększenie prostaty i problemy z oddawaniem moczu. W artykule omówiono przyczyny, objawy oraz dostępne metody leczenia tej choroby.

    Czym jest łagodny przerost prostaty?

    Gruczoł krokowy, zwany prostatą, znajduje się pod pęcherzem moczowym i jest narządem występującym wyłącznie u mężczyzn. Prostata otacza cewkę moczową wokół jej początkowego odcinka. W obrębie stercza przebiegają cewka moczowa oraz przewody wytryskowe. Jego główną funkcją jest produkcja wydzieliny, która stanowi składnik nasienia.

    Wraz z wiekiem może dochodzić do rozrostu prostaty, określanego także jako łagodny rozrost gruczołu krokowego, łagodny rozrost stercza, łagodny rozrost, przerost stercza lub łagodny przerost stercza. Te procesy są powszechne u starszych mężczyzn. Powiększenie prostaty prowadzi do ucisku na cewkę moczową, co skutkuje objawami ze strony dolnych dróg moczowych i zaburzeniami w odpływie moczu. Mięśnie dróg moczowych odgrywają istotną rolę w procesie oddawania moczu i mogą być objęte zaburzeniami w przebiegu przerostu stercza.

    Łagodny rozrost nie jest stanem nowotworowym, ale może powodować uciążliwe objawy i nieleczony prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych.

    Anatomia i fizjologia gruczołu krokowego

    Gruczoł krokowy, znany również jako prostata, to narząd występujący wyłącznie u mężczyzn. Zlokalizowany jest tuż pod pęcherzem moczowym, gdzie otacza początkowy odcinek cewki moczowej. Jego głównym zadaniem jest produkcja wydzieliny, która wchodzi w skład nasienia i odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu płodności. Prostata składa się z części zewnętrznej i wewnętrznej, a jej wielkość oraz kształt mogą się zmieniać wraz z wiekiem. Wraz z upływem lat, szczególnie po 50. roku życia, może dochodzić do łagodnego przerostu prostaty, co prowadzi do ucisku na cewkę moczową i zaburzeń w oddawaniu moczu. Zrozumienie anatomii i fizjologii gruczołu krokowego jest istotne, ponieważ wszelkie zmiany w jego obrębie mogą wpływać na funkcjonowanie układu moczowego i komfort życia mężczyzny.

    Przyczyny przerostu gruczołu krokowego

    Główną przyczyną przerostu prostaty są zmiany hormonalne zachodzące wraz z wiekiem. Szczególną rolę odgrywa dihydrotestosteron (DHT), który stymuluje nadmierne namnażanie się komórek gruczołowych. Istnieją także inne czynniki zwiększające ryzyko rozwoju BPH:

    • Wiek – po 50. roku życia ryzyko przerostu gruczołu krokowego znacznie wzrasta. Rozrost gruczołu krokowego i rozrost prostaty to naturalny proces związany z wiekiem.
    • Predyspozycje genetyczne – mężczyźni, u których w rodzinie występował przerost prostaty, są bardziej narażeni na jego rozwój.
    • Nieprawidłowa dieta – wysokotłuszczowe posiłki i niska podaż warzyw mogą wpływać na powiększanie się prostaty.
    • Brak aktywności fizycznej – siedzący tryb życia zwiększa ryzyko problemów z układem moczowym.
    • Choroby przewlekłe – cukrzyca i nadciśnienie mogą przyspieszać proces rozrostu gruczołu krokowego.

    Łagodny rozrost stercza (BPH), łagodny rozrost gruczołu krokowego oraz łagodny rozrost nie są stanami nowotworowymi, ale mogą powodować objawy ze strony układu moczowego. Łagodny przerost stercza może powodować zastój moczu, co z kolei może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak niewydolność nerek.

    Objawy przerostu prostaty i zaburzenia oddawania moczu

    Początkowo objawy przerostu prostaty mogą być łagodne i mało zauważalne. Objawy ze strony dolnych dróg moczowych mogą jednak znacząco wpływać na jakość życia. Do najczęstszych należą:

    • osłabienie strumienia moczu,
    • wydłużony czas oddawania moczu,
    • konieczność oddawania moczu w nocy (nokturia),
    • nagłe i częste parcie na mocz,
    • uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
    • trudności z rozpoczęciem mikcji,
    • przerywane oddawanie moczu,
    • nietrzymanie moczu,
    • zaburzenia oddawania moczu.

    Na końcu mikcji może pojawiać się kroplowy wypływ moczu lub uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza.

    Częstym powikłaniem nieleczonego przerostu prostaty są zakażenia cewki moczowej, infekcje dróg moczowych oraz inne zaburzenia. W bardziej zaawansowanych przypadkach może dojść do trwałego zatrzymania moczu, co jest poważnym powikłaniem wymagającym natychmiastowej interwencji lekarskiej.

    Diagnostyka przerostu prostaty

    W celu rozpoznania BPH lekarz urolog przeprowadza szczegółowy wywiad oraz badanie fizykalne. Najczęściej stosowane metody diagnostyczne to:

    • Badanie per rectum (DRE) – pozwala ocenić wielkość i konsystencję prostaty.
    • Badanie PSA (antygen swoisty dla prostaty) – pomocne w różnicowaniu BPH i raka prostaty. Badanie przesiewowe obejmuje również pomiar stężenia PSA we krwi, co jest istotnym wskaźnikiem przerostu lub nowotworu prostaty.
    • USG przezodbytnicze (TRUS) – umożliwia precyzyjne określenie rozmiaru prostaty.
    • Uroflowmetria – mierzy siłę i przepływ moczu przez cewkę moczową.
    • Cystoskopia – wziernikowanie pęcherza moczowego w celu wykrycia ewentualnych zmian w cewce moczowej.

    W przypadku poważniejszych zaburzeń oddawania moczu lekarz może zlecić badanie urodynamiczne, które pozwala na szczegółową ocenę funkcji pęcherza i dróg moczowych.

    Różnica między łagodnym przerostem a rakiem prostaty

    Łagodny przerost prostaty oraz rak prostaty to dwa odmienne schorzenia dotyczące gruczołu krokowego, które jednak mogą dawać podobne objawy ze strony układu moczowego. Łagodny przerost prostaty to niezłośliwe powiększenie gruczołu krokowego, które prowadzi do ucisku na cewkę moczową i problemów z oddawaniem moczu, ale nie stanowi zagrożenia życia. Z kolei rak prostaty to nowotwór złośliwy, który może rozwijać się bezobjawowo przez długi czas, a nieleczony stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Dlatego tak ważne jest, aby mężczyźni po 50. roku życia regularnie wykonywali badania kontrolne, takie jak oznaczenie poziomu PSA i badanie prostaty, co pozwala na wczesne rozpoznanie zarówno łagodnego przerostu prostaty, jak i nowotworu. Wczesna diagnostyka umożliwia wdrożenie odpowiedniego leczenia i zwiększa szanse na zachowanie zdrowia.

    Metody leczenia przerostu prostaty

    Wybór metody leczenia przerostu gruczołu krokowego zależy od stopnia zaawansowania choroby i ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Leczenie przerostu gruczołu krokowego obejmuje leczenie farmakologiczne, metody chirurgiczne, techniki minimalnie inwazyjne oraz modyfikację stylu życia. Całkowitego wyleczenia przerostu prostaty nie udaje się osiągnąć u wszystkich pacjentów – głównym celem leczenia jest poprawa jakości życia i zmniejszenie objawów.

    W przypadku leczenia farmakologicznego stosuje się m.in. inhibitory receptora α (alfa-blokery), które ułatwiają oddawanie moczu i łagodzą objawy choroby.

    Leczenia chirurgicznego wymaga się w przypadku powikłań lub nieskuteczności leczenia farmakologicznego. Metody chirurgiczne, takie jak przezcewkowa resekcja prostaty (TURP), są alternatywą dla leczenia farmakologicznego w zaawansowanych stadiach choroby. Coraz częściej stosuje się także techniki minimalnie inwazyjne, które mają na celu skrócenie czasu rekonwalescencji, zmniejszenie ryzyka powikłań i poprawę komfortu pacjenta.

    Leczenie farmakologiczne

    W przypadku łagodnych objawów stosuje się leki, które zmniejszają dolegliwości związane z przerostem prostaty:

    • Alfa-blokery (np. tamsulozyna, doksazosyna) – są to inhibitory receptora α, które rozluźniają mięśnie dróg moczowych, w tym mięśniówkę prostaty i cewki moczowej, ułatwiając odpływ moczu z pęcherza.
    • Inhibitory 5-alfa-reduktazy (np. finasteryd, dutasteryd) – hamują działanie DHT, co powoduje stopniowe zmniejszenie objętości prostaty.
    • Leki antycholinergiczne – stosowane w przypadkach przerostu mięśniówki pęcherza moczowego, wtórnego do BPH objawiającego się pod postacią parć naglących.

    Leczenie zabiegowe

    Leczenia chirurgicznego wymaga się w przypadku powikłań takich jak kamica pęcherza moczowego, a także gdy farmakoterapia nie przynosi oczekiwanych rezultatów lub występują poważne powikłania. W takich sytuacjach stosuje się różne metody chirurgiczne jako alternatywę dla leczenia farmakologicznego. Do najczęściej stosowanych procedur należą:

    • Przezcewkowa resekcja prostaty (TURP) – standardowa metoda chirurgiczna polegająca na usunięciu nadmiaru tkanki prostaty przez cewkę moczową.
    • Enukleacja laserowa (HoLEP, GreenLight) – nowoczesne techniki minimalnie inwazyjne umożliwiające skuteczne usunięcie przerośniętej tkanki bez konieczności operacji otwartej.
    • UroLift – małoinwazyjna metoda polegająca na implantacji specjalnych klipsów poszerzających światło cewki moczowej; techniki minimalnie inwazyjne są coraz częściej stosowane w leczeniu przerostu prostaty.
    • Embolizacja tętnic prostaty (PAE) – nowoczesna metoda polegająca na zmniejszeniu dopływu krwi do prostaty, co prowadzi do jej stopniowego zmniejszenia.

    Zmiana stylu życia

    Mężczyźni z łagodnym przerostem prostaty mogą poprawić komfort życia poprzez wprowadzenie zmian w codziennych nawykach:

    • regularna aktywność fizyczna,
    • unikanie kofeiny i alkoholu,
    • ograniczenie spożycia płynów przed snem,
    • zdrowa dieta bogata w warzywa i produkty pełnoziarniste,
    • kontrolowanie masy ciała.

    Zatrzymanie moczu jako powikłanie

    Jednym z najpoważniejszych powikłań łagodnego przerostu prostaty jest zatrzymanie moczu. Dochodzi do niego, gdy powiększony gruczoł krokowy uciska cewkę moczową na tyle mocno, że całkowicie blokuje odpływ moczu z pęcherza moczowego. Taki stan wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej, ponieważ może prowadzić do uszkodzenia nerek, zakażenia układu moczowego oraz innych groźnych powikłań. Objawia się nagłą niemożnością oddania moczu, silnym bólem podbrzusza i uczuciem parcia na pęcherz. Leczenie polega zazwyczaj na założeniu cewnika do pęcherza moczowego, co umożliwia odpływ moczu i przynosi szybką ulgę. W przypadku nawracających epizodów zatrzymania moczu konieczne może być wdrożenie leczenia zabiegowego, aby zapobiec dalszym powikłaniom.

    Łagodny przerost a jakość życia

    Łagodny przerost prostaty może znacząco obniżać jakość życia mężczyzn, zwłaszcza w starszym wieku. Uciążliwe objawy, takie jak częste oddawanie moczu, słaby strumień moczu, przerywany strumień moczu czy uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza, mogą prowadzić do dyskomfortu, niepokoju i ograniczenia codziennej aktywności. Wielu mężczyzn doświadcza także konieczności wstawania w nocy do toalety, co negatywnie wpływa na jakość snu i ogólne samopoczucie. Dodatkowo, łagodny przerost prostaty może powodować zaburzenia erekcji oraz obniżenie libido, co przekłada się na relacje partnerskie i poczucie własnej wartości. Dlatego tak ważne jest, aby nie bagatelizować objawów łagodnego przerostu prostaty i w razie ich wystąpienia skonsultować się z lekarzem, który dobierze odpowiednie leczenie i pomoże poprawić komfort życia.

    Profilaktyka łagodnego rozrostu stercza

    Chociaż nie istnieje sposób na całkowite wyeliminowanie ryzyka rozwoju łagodnego przerostu stercza, można podjąć działania, które zmniejszają prawdopodobieństwo wystąpienia tej choroby. Kluczowe znaczenie ma zdrowy styl życia – regularna aktywność fizyczna, zbilansowana dieta bogata w warzywa i produkty pełnoziarniste oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała. Bardzo ważne jest także zaprzestanie palenia tytoniu, które negatywnie wpływa na układ moczowy i ogólny stan zdrowia. Mężczyźni po 50. roku życia powinni regularnie poddawać się badaniom kontrolnym, co umożliwia wczesne rozpoznanie rozrostu stercza i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Wczesne rozpoznanie łagodnego przerostu prostaty pozwala uniknąć poważnych powikłań i znacząco poprawia jakość życia.

    Podsumowanie

    Łagodny przerost prostaty to powszechny problem mężczyzn w starszym wieku, który może prowadzić do poważnych zaburzeń w oddawaniu moczu i pogorszenia jakości życia. Wczesna diagnostyka oraz odpowiednie leczenie pozwalają skutecznie kontrolować objawy i zapobiegać powikłaniom. Regularne wizyty u urologa oraz dbanie o zdrowy styl życia mogą pomóc w minimalizowaniu ryzyka rozwoju tej choroby.

    Obserwuj nas na FB